SYMBOLEN

Symbolen-3

 

Symbolen

Advertenties

1S) Altaarstuk van de Sint-Markuskerk in Ukkel, vervolg

Altaarstuk van de Sint-Markuskerk in Ukkel, 1987-1990, vervolg

.

Dit altaarstuk is op hout geschilderd en gedeeltelijk met bladgoud verguld. Omdat er in België geen hout meer te vinden was dat droog genoeg was, moesten sommige panelen uit Tsjechië gehaald worden. Het goud werd apart betaald, naargelang de prijzen van het moment. Hoewel dit werk al oud is, toon ik nog enkele details.

.

resurr-b-1

Paneel van de verrijzenis van Christus. © Eric ITSCHERT

resurr-b-2

Paneel van de verrijzenis van Christus, detail, de engel. © Eric ITSCHERT

 

 

Hier zie je weer de twee laatste fasen van de opbouw van de engel : ongeveer de helft van mijn personages werden eerst helemaal naakt geschilderd, en dan pas aangekleed. Voor de eerste panelen werkte ik zonder modellen, maar soms met voorbeelden uit het verleden, nadien met enkele documenten die ik van een van de priesters kreeg. Pas voor de laatste panelen werkte ik met echte modellen: vrienden-kunstenaars stelden mij voor hier gratis voor te poseren – ik was zo ontroerd dat ik tranen in mijn ogen kreeg bij dat nieuws. Een kunstenares zorgde voor de kleding van haar gezel en het harmonieus aankleden van de plooien. Anderen gaven al lachend raad en iedereen had de indruk effectief mee te bouwen aan het werk en dat op een moment dat ik nogal ontmoedigd was. Er waren tijdrovende, eindeloze theologische discussies rond de iconografie van elk paneel – ik als aanhanger van het Orthodoxe geloof en de priesters als katholieken. Daarbij was de techniek nogal traag, zelfs trager dan de traditionele iconenschilderkunst die ik gewoon was omdat er lange perioden droogtijd nodig waren en ik elke keer aan meerdere panelen moest werken. Een tekening van een paneel werd door de priesters geweigerd omdat ik naakte vissers had afgebeeld (ik had mezelf als model genomen). Het programma werd weeral gewijzigd, gedeeltelijk door mijn koppigheid. Nochtans was het voor mij duidelijk dat men in die tijd niet gekleed het water in ging. Dat alles vertraagde de betaling van de werken. Er is een markant verschil tussen de eerste panelen en de laatste, want het werk eiste tenslotte drie jaar van mijn tijd en ik evolueerde heel vlug want ik werkte ook nog aan andere bestellingen. Gelukkig werd de eenheid bewaard: de felle kleuren, mijn eigen stijl en de vergulding zorgden hiervoor. Ik had de gewoonte felle kleuren te gebruiken voor dit soort werken : je moest onder meer ook rekening houden met de vervuiling door wierook.

 

resurr-b-3

 

Paneel van de verrijzenis van Christus, detail, Maria Magdalena. © Eric ITSCHERT

 .

.

.

.

.

.

Voor dit paneel had ik nog geen hulp gekregen van mijn vrienden-kunstenaars. Het stelt de drie vrouwen voor die het open en lege graf ontdekten. Zonder te veel in symbolische details te verdwalen is het toch belangrijk te weten dat deze openbaring eerst aan vrouwen moest geschieden: ieder wezen moet vrouwelijk zijn bij deze openbaring, de openbaring kan onmogelijk het arrogante mannelijke raken. Voor het schilderij werden twee vrouwen uit het niets opgebouwd. Voor Maria Magdalena koos ik zelf een foto, en daar ik altijd al een beetje tegendraads was, koos ik een foto uit een modetijdschrift. Voor mij moest het een mooie vrouw zijn. Hoewel aan de censuu
r van de priesters ontsnapt, leidde dit paneel tot een waar schandaal. Sommige parochianen vonden dat de naaktheid van Maria Magdalena onder haar kleding te zichtbaar was en dat ze te mooi was. Dat was objectief onjuist tegenover sommige engelen die ik al geschilderd had, waarvan een helemaal naakt was. Maar de engelen waren van elke seksualiteit beroofd;  Maria Magdalena klaarblijkelijk niet. Dit toonde mij weeral aan hoe sommige religieuze zielen zo een diepe haat hadden tegenover hun eigen lichaam en dat van de anderen…

.

Ik heb dit paneel gekozen omdat er later nog een staartje kwam aan de geschiedenis van Maria Magdalena. Een klein aantal bezoekers kwam het altaarstuk bekijken alleen omwille van het paneel dat het schandaal verwekt had en op het nippertje ontsnapt was aan gedeeltelijke herschildering. Nochtans, en dit merk ik al lachend op, was de «Da Vinci Code» nog niet geschreven. Ik moet er wel aan toevoegen dat ik tenminste op het gebied van de theologie stand heb gehouden tegenover de priesters. Ik geraakte in discussie met een bezoeker over kunst in het algemeen en over abstracte kunst in het bijzonder. Ik vond abstracte kunst (die ikzelf beoefend had in mijn jeugdjaren) van minder belang en te decoratief. Hij zei me dat het integendeel moeilijker was dan figuratieve kunst. Ik had juist een bestelling voor een abstract geel schilderij gekregen. Om hem aan te tonen dat het abstracte slechts een onderdeel was van het figuratieve, nam ik als vertrekbasis van mijn bestelling een stuk van de kledij van mijn Maria Magdalena. Eens het werk klaar, toonde ik het aan die man vooraleer het aan mijn opdrachtgever af te leveren…

.

abstrait-jaune-b

“Abstract geel”, olieverf op lijndoek, 100cm X 80cm, © Eric ITSCHERT 

.
.
.
.
.

Tenslotte moet ik er nog eerlijk aan toevoegen dat mijn dialogen met de priesters altijd oprecht en met wederzijds respect plaatsvonden en dat ik altijd correct en volgens de gemaakte afspraken betaald werd.

 

3S) De Christusfiguur in de mandorla

symboles-blog 011

IMG

Altaarstuk van de Sint-Markuskerk in Ukkel, detail, 1987-1990. © Eric ITSCHERT 

 

 .

De Christusfiguur in de mandorla is bepaald door een rechthoek. De symbolen van de vier evangelisten nemen elk een hoek van de rechthoek in. Ook hier vertegenwoordigt elke evangelist een element: Johannes is geassocieerd met de adelaar en het lucht, Lukas met de stier en de aarde, Markus met de leeuw en het vuur, en Mattheus met de man en het water. De dieren stammen uit een visioen van Ezechiël (1, 5-14) en Johannes (4, 6-8). Christus verenigt de vier elementen in zichzelf en vertegenwoordigt dan ook begin en einde van alles.

.

IMG_0002
IMG_0004

IMG_0003

IMG_0001

 .

Elk dier werd nog geassocieerd met een der evangelisten volgens het begin van elk evangelie. Johannes begint zijn evangelie met een tekst over het Woord en het Licht. Voor de ouderen was de adelaar het enig dier dat het zonlicht direct kon aanschouwen. Lukas begint zijn evangelie met Zacharias en de tempel. De stier wordt geofferd zoals men dat met Christus deed. Markus begint zijn evangelie met Johannes de Doper in de woestijn en de leeuw wordt geassocieerd met de woestijn. Mattheus tenslotte begint met de genealogie van Jezus Christus en dus met de man.

IMG_0009

Altaarstuk van de Sint-Markuskerk in Ukkel, 1987-1990. © Eric ITSCHERT 

 

4S) Johannes de evangelist

Sint Johannes

Johannes de evangelist : detail : olieverf op tempera op gesso op hout. © Eric ITSCHERT

 

Johannes de evangelist: zijn feestdag is in het Westen op 27 december. Hij is de patroonheilige van de schilders.

Johannes is een Latijnse jongensnaam. Het betekent “God is verzoenend”. De naam Johannes wordt voornamelijk gebruikt in Nederland, Duitsland en in Scandinavië. Johan wordt voornamelijk gebruikt in Vlaanderen, Duitsland, Scandinavië en in Tsjechië.

5S) De mandala in het Westen

symboles-blog 013

.
“De wereld is opgebouwd uit vier elementen:
de Aarde
de Lucht
het Water
het Vuur”
Empedocles (400 voor Christus)
.
.

bl-air3
bl-eau2

bl-feu
bl-terre-or
Tekening en foto’s: © Eric ITSCHERT 
.

Sinds de antieke tijden vindt de mens vier elementen in de natuur terug. In Oud-Egypte verenigt de sfinx deze vier elementen. In zekere zin is de sfinx een verborgen mandala.

.

bl-sphinge

Aïnigma, olie op doek, 100cm x 140cm, detail : vrouwelijke sfinx. © Eric ITSCHERT 

Ook de vrouwelijke sfinx is een verborgen mandala: haar vleugels symboliseren de lucht; het menselijk gelaat het water; de horens op hun beurt de aarde en de poten en de leeuwenstaart het vuur.

6S) Mandala

extrait-journal 007
 

Stempel in hout en stempelafdruk. Foto © Eric Itschert.

‘Mandala’ is Sanskriet voor cirkel, en ook, algemener: sfeer of omgeving. In de praktijk is de tekening van een mandala vaak erg complex. In de getekende mandala is de circel meestal omvat in een vierkant.  Symbolisch duidt de mandala een samenvattend beeld van de wereld en van het heelal aan. Een Mandala geeft als het ware een schema van de oneindige kosmos weer. Hij is symbool voor de manifestatie van een onzichtbare en oneindige absolute (een god, Bouddha, …) door middel van de zichtbare, veranderlijke en eindigende wereld. Die zichtbare wereld vloeit af van het centrum, het absolute. In de oorspronkelijke vorm van de Mandala, zoals toegepast in het Hindoeïsme en Boeddhisme, bestaat de Mandala uit magische diagrammen waarbinnen afbeeldingen van goden en symbolen voorkomen. Deze Mandala’s kunnen als hulpmiddel dienen om te mediteren. Hierdoor wordt inzicht in bepaalde wijsheden verkregen. Zo draagt de Mandala bij tot de inwijding van de monnik.


De Mandala komt niet alleen voor als afbeelding, maar wordt ook als basis voor sommige gebouwen gebruikt, bijv. voor de grondvorm van een Tibetaans klooster. Op deze wijze wordt de geest via de afbeeldingen verbonden met kosmische inzichten en het lichaam door het binnengaan van de gebouwen. Elke vorm van de Mandala biedt via de symbolen zijn eigen inzicht aan en draagt zijn eigen energie uit.

 bl-mandala-couleur

De tantrische mandala is meestal een georiënteerd vierkant met vier poorten, waar binnenin circels en lotussen voorkomen. Dit mandala is bewoond door beelden die het goddelijke symboliseren. De buitenste poorten zijn voorzien van bewakers, een beetje zoals de leeuwen die onze poorten bewaken, of de engelen die de poorten van het hemelse Jerusalem bewaken.

 3333 003

Het hemelse Jerusalem. Tekening © Eric Itschert.

 

En het centrum symboliseert dan de staat van de Bouddha-chakravarti. In het verre oosten kan de mandala in lotusvorm geschilderd worden, waarin beelden van de Bouddha geplaatst worden.

 bouddhablog

Standbeeld van Bouddha. Tentoonstelling “Timeless Values – Treasures of Himalayan Art”, 2008, European Commission, Brussel (Foto © Eric Itschert.).

 

 

C.G. Jung (1875-1961) merkt op dat de mandalas de psyche structureren, door de weg te tonen naar zijn innerlijke geheel, naar zijn totaliteit.

 

De mandala bestaat ook in de westerse christelijke traditie, in de vorm van het labyrint of de Christusfiguur in de mandorla, bepaald door een rechthoek. De symbolen van de vier evangelisten bezetten elk een hoek van het vierkant.

 expo_et_strasbourg 010

Labyrint op de vloer van de Romaanse kerk « Sainte-Foy » in Sélestat (Vosges). Men moet het centrum bereiken, een octogoon symbool van Christus. (Foto © Eric Itschert)

 expo_et_strasbourg 005

 

Romaanse kerk « Sainte-Foy » in Sélestat (Vosges).

expo_et_strasbourg 006
 

 

Twee leeuwen bewaken het hoofdportaal van de romaanse kerk « Sainte-Foy » in Sélestat (Vosges). (Foto © Eric Itschert)